Chemicy z UW przełamali 40-letnie ograniczenie „zielonej” chemii

15 06 2026

Czy można zwiększyć wydajność reakcji chemicznej, którą od ponad 40 lat uznawano za ograniczoną przez prawa termodynamiki? Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego pokazali, że tak. Badania przeprowadzone w Laboratorium Syntezy Metaloorganicznej, kierowanym przez prof. dr. hab. inż. Karola Grelę, doprowadziły do opracowania nowej metody przetwarzania związków pochodzących z odnawialnych olejów roślinnych. Wyniki zespołu opublikowano w prestiżowym czasopiśmie Nature Sustainability.

Przez ponad cztery dekady chemicy zakładali, że wydajność tej reakcji nie może przekroczyć 50%, ponieważ ogranicza ją równowaga termodynamiczna. Zespół z UW znalazł jednak sposób na obejście tej bariery. Kluczem okazało się ciągłe usuwanie jednego z produktów powstających podczas reakcji, dzięki czemu proces może przebiegać niemal do końca, a jego wydajność wzrasta niemal dwukrotnie.

Opracowana metoda ma także istotne zalety z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju. Reakcja przebiega bez użycia rozpuszczalników i praktycznie nie generuje odpadów, a otrzymywane produkty są w całości oparte na odnawialnych źródłach węgla.
Powstające związki mogą znaleźć zastosowanie w produkcji bardziej przyjaznych środowisku smarów i tworzyw sztucznych, a także jako półprodukty do wytwarzania cennych substancji, takich jak składniki kompozycji zapachowych czy feromony.

Badania pokazują, że innowacyjne rozwiązania w chemii nie zawsze wymagają odkrywania nowych reakcji – czasem wystarczy spojrzeć na dobrze znane procesy z zupełnie innej perspektywy.